Menkul Kıymetler Çeşitleri

Kısa cevap: Menkul kıymetler, üzerinde bir hak taşıyan ve alınıp satılabilen finansal belgelerdir. Bir şirkete ortak olmanızı sağlayan hisse senetleri, borç verdiğinizi gösteren tahvil ve bonolar, birden çok yatırımı bir arada tutan yatırım fonları bu grubun en bilinen üyeleridir. Kısacası "menkul kıymetler nelerdir" sorusunun yanıtı: paranızı ya ortaklık ya da alacak biçiminde temsil eden, standart kurallara bağlı ve devredilebilir yatırım araçlarıdır.

Menkul Kıymet Kavramını Anlamak

"Menkul" kelimesi taşınabilir anlamına gelir. Bir ev ya da arsa taşınamaz; ama bir hisse senedi, bir tahvil ya da fon payı el değiştirebilir, devredilebilir, bir hesaptan diğerine geçebilir. Menkul kıymetleri diğer varlıklardan ayıran ilk özellik budur.

İkinci özellik ise standart olmalarıdır. Aynı şirketin aynı türdeki hisseleri birbirinin tamamen aynısıdır; bu yüzden borsada fiyat oluşabilir. Bir gayrimenkulde her parsel farklıdır, oysa menkul kıymetlerde parçalar birbirinin yerine geçebilir. Bu standartlık, küçük tutarlarla bile yatırım yapmayı ve gerektiğinde satmayı kolaylaştırır.

Menkul kıymetleri ikiye ayırarak düşünmek en pratik yöntemdir:

• Ortaklık temsil edenler: Hisse senedi gibi. Şirketin küçük bir parçasına sahip olursunuz. Kâr ederse siz de kazanırsınız, zarar ederse payınıza değer kaybı düşer.
• Alacak temsil edenler: Tahvil, bono ve benzeri borçlanma araçları. Borç verirsiniz, karşılığında faiz ve vade sonunda anapara beklersiniz.

Hisse Senedi: Ortaklık Payı

Hisse senedi aldığınızda bir şirketin ortağı olursunuz. Getirisi iki kaynaktan gelir: fiyat artışı ve şirketin dağıttığı kâr payı (temettü). Getiri potansiyeli yüksektir, ancak değer dalgalanması da en fazla bu grupta görülür. Şirket kötü yönetilirse ya da sektör daralırsa yatırımınızın önemli bölümünü kaybedebilirsiniz. Bu nedenle hisse senedi, uzun vadeli düşünen ve dalgalanmaya tahammülü olan yatırımcıya daha uygundur. Sitede hisse senedi yatırımına nasıl başlanacağını anlatan ayrıntılı bir rehber de bulunuyor.

Tahvil ve Bono: Borç Verme İlişkisi

Tahvil, bir kurumun uzun vadeli borçlanma senedidir. Devlet ya da şirket size "şu tarihte anaparanı geri vereceğim, bu arada faiz ödeyeceğim" der. Vadesi bir yıldan kısa olanlara genellikle bono denir.

Buradaki temel risk ödeyememe (kredi) riskidir: borçlu taahhüdünü yerine getirmeyebilir. İkinci risk faiz riskidir; piyasa faizleri yükseldiğinde elinizdeki eski tahvilin fiyatı düşer, çünkü artık daha yüksek faiz veren yeni kâğıtlar vardır. Genel kural olarak devlet borçlanma araçları şirket tahvillerinden daha düşük riskli sayılır ve bu yüzden daha düşük faiz sunar.

Yatırım Fonları: Toplu Çözüm

Fon, çok sayıda yatırımcının parasının bir havuzda toplanıp profesyonel bir yönetici tarafından yatırıma yönlendirilmesidir. Siz fonun bir payını alırsınız; o pay, havuzdaki tüm varlıklarda küçük bir hisse anlamına gelir.

Yeni başlayan biri için fonun en büyük avantajı çeşitlendirmedir. Tek bir hisse alırsanız kaderiniz o şirkete bağlıdır; bir hisse fonu alırsanız onlarca şirkete birden dağılırsınız. Fon türleri içeriğine göre adlandırılır: borçlanma araçları fonu ağırlıklı olarak tahvil-bono tutar, hisse senedi fonu şirket paylarına yatırır, para piyasası fonu çok kısa vadeli araçlara odaklanır, karma ve serbest fonlar birden fazla varlığı birlikte kullanır.

Fonların bedeli yönetim ücretidir. Küçük görünen yıllık bir oran, uzun yıllar boyunca birikiminizden ciddi bir dilim alabilir; bu yüzden fon seçerken içeriği kadar masraf kısmını da okumak gerekir.

Karşılaştırmalı Bakış

Nasıl Bir Sıra İzlenmeli

Menkul kıymetlere geçmeden önce iki basamağı tamamlamak, yatırımın kendisinden daha önemlidir. Birincisi düzenli bir bütçe: nakit akışınızı bilmeden yatırıma ne kadar ayırabileceğinizi kestirmek mümkün olmaz. İkincisi acil durum fonu: beklenmedik bir masrafta yatırımınızı zararına satmak zorunda kalmamanız için birkaç aylık gideri kolay ulaşılır bir yerde tutmak gerekir. Yüksek faizli borçlarınız varsa, onları kapatmak çoğu yatırımdan daha kesin bir kazançtır.

Bu üç basamak tamamlandıktan sonra izlenecek makul yol şudur:

1. Hedefinizi ve süreyi netleştirin. Üç yıl sonra kullanacağınız para ile yirmi yıl sonra kullanacağınız para aynı araca gitmemelidir.
2. Riski nasıl karşıladığınızı test edin. Portföyünüz yüzde yirmi düştüğünde uykunuz kaçıyorsa, ağırlığı borçlanma araçlarına kaydırmak daha gerçekçidir.
3. Tek bir varlığa yığılmayın. Çeşitlendirme, yatırımcının elindeki en ucuz korumadır.
4. Vergi ve masrafları hesaba katın